Architectonische kwaliteit binnen sociale woningbouw: de keuzes achter De Sfinx
Hoe geef je sociale woningbouw op een prominente plek een uitgesproken karakter? Bij woongebouw De Sfinx in de Amsterdamse Houthaven lag het antwoord in een duidelijke architectonische taal, scherpe keuzes en intensieve samenwerking. Arjen Hoogeveen en Koen Hoogeveen van Hoogeveen architecten, projectontwikkelaar ing. Bas Bronneberg MRE van Ymere en projectleider Simon James van Dura Vermeer Bouw en Vastgoed Amsterdam vertellen hoe ontwerpkwaliteit, betaalbaarheid en maakbaarheid bij elkaar kwamen.
Verbinding met de plek De Sfinx staat op de kop van het Karlskrona-eiland en vormt het sluitstuk van de sociale woningbouwprojecten die Ymere en Dura Vermeer in de Houthaven realiseerden. De architectuur van de nabijgelegen Spaarndammerbuurt vormde een belangrijke inspiratiebron. Daar staat onder meer Het Schip, het bekende sociale woningbouwcomplex in de stijl van de Amsterdamse School. “De Sfinx weerspiegelt de geschiedenis van de Houthaven letterlijk in het water”, vertellen Arjen en Koen Hoogeveen.
“Tegelijk legt het gebouw met zijn architectuur de verbinding met de Spaarndammerbuurt.” Die verwijzing kreeg vorm binnen het thema ‘De Rode Rondingen’. De ronde vormen, het metselwerk en de erkers geven het gebouw aan alle zijden een herkenbaar gezicht. De erkers hebben ook directe betekenis voor de woningen. Vanuit vrijwel iedere woonkamer ontstaat een breed uitzicht over het IJ, de stad of de Spaarndammerbuurt.
"De gevel bepaalt voor een groot deel het karakter van De Sfinx en vroeg om veel expertise", aldus Simon James.
De ronde vormen, het metselwerk en de erkers geven het gebouw aan alle zijden een herkenbaar gezicht.
Kiezen waar kwaliteit het verschil maakt
Sociale woningbouw vraagt om scherpe financiële keuzes. Voor Hoogeveen Architecten betekende dit dat de kenmerken van de Amsterdamse School moesten worden teruggebracht tot een aantal bepalende elementen. “Binnen het beschikbare budget konden we niet alles doen”, leggen de architecten uit. “Daarom hebben we hiërarchie aangebracht. Met metselwerkverbanden, stramienen en een aantal goede principedetails konden we het gewenste karakter maken. Achter de uitgesproken architectuur zit daardoor ook veel standaardisering.”
Voor Ymere stond vast dat de financiële kaders niet ten koste mochten gaan van het dagelijks wooncomfort. De 63 sociale huurwoningen hebben vloerverwarming, grote raampartijen en een vrij indeelbare woonruimte. “Goed wonen gaat voor ons verder dan de huurprijs”, legt Bas Bronneberg uit. “Door tijdens het ontwerp en de bouw extra te investeren waar dat nodig is, kunnen de maandelijkse lasten voor huurders lager blijven. Tegelijk wilden we een herkenbaar gebouw maken waarmee bewoners zich verbonden voelen.”
Volgens Bronneberg zit die kwaliteit ook in de menselijke maat. De gebogen galerijen, het besloten binnenhof en de erkers geven bewoners een herkenbare eigen plek binnen het grotere gebouw.
Van ontwerpintentie naar metselwerk
Tijdens de engineering en uitvoering vroeg vooral de gevel veel aandacht. De architectonische uitstraling lag voor een belangrijk deel vast in het beeldkwaliteitsplan, terwijl het project ook binnen de financiële kaders van sociale woningbouw moest blijven “Bij iedere keuze bekeken we ontwerpkwaliteit, betaalbaarheid en maakbaarheid in samenhang”, vertelt Simon James. “Door kennis uit ontwerp, engineering en uitvoering vroeg te bundelen, konden we oplossingen ontwikkelen die de architectonische ambitie respecteerden en tegelijk uitvoerbaar bleven.”
Het metselwerk laat volgens James het duidelijkst zien hoe de ontwerpintentie in het gebouw is behouden. Proefstukken en materiaalmonsters hielpen de betrokken partijen om kleur, verbanden en detaillering vooraf te beoordelen. Ook de kennis van de uitvoerende bouwpartners werd vroeg benut. “De gevel bepaalt voor een groot deel het karakter van De Sfinx en vroeg om veel expertise. Door details samen te onderzoeken en vooraf zichtbaar te maken, wisten alle partijen wat er buiten gerealiseerd moest worden.”
Eén gezamenlijk resultaat
De kracht van het project zit volgens de betrokkenen in de combinatie van een duidelijke ontwerpvisie, heldere uitgangspunten vanuit Ymere en vroege aandacht voor de uitvoering. De verschillende belangen verdwenen daarmee niet. Ze werden bespreekbaar en konden tegen elkaar worden afgewogen.
De architectonische kwaliteit van De Sfinx is bepaald door gerichte keuzes over de elementen die werkelijk waarde toevoegen aan het gebouw, de plek en het dagelijks leven van bewoners. Daardoor heeft De Sfinx een herkenbaar gezicht aan het IJ en biedt het gebouw 63 betaalbare woningen met aandacht voor wooncomfort.