Duurzaam bouwen aan RottaNova

Met het project RottaNova laten wij samen met J.P. van Eesteren zien dat je binnen alle projecten een CO2-reductie kunt realiseren – zelfs als het bestek al vaststaat. Zo weet de bouwcombinatie een besparing van 514 ton CO2-eq te realiseren in beton, van slimme aanpassingen tot innovatieve pilots.

In het centrum van Rotterdam, tussen de Laurenskerk en de Markthal, verrijst RottaNova. In dit multifunctionele gebouw van circa 41.000 m2 worden boven de plint met retail en horeca 259 woningen gebouwd. Naast de bouwcombinatie van J.P. van Eesteren en Dura Vermeer is Van Herk Groep betrokken als opdrachtgever en NEOO als ontwikkelaar/bouwdirectie.

Het technisch ontwerp voor RottaNova stond al vast. Verduurzaming is echter een belangrijk gezamelijk speerpunt, daarom ging de bouwcombinatie vanaf dag één op zoek naar manieren om de CO2-uitstoot te verminderen. Maar gezien de tijdsdruk en financiële druk wel binnen het bestaande bestek en met maatregelen die zo veel mogelijk kostenneutraal zijn.

Grote commitment

Binnen RottaNova wordt met verschillende gespecialiseerde betonleveranciers gewerkt. De bouwcombinatie ging met iedere partij afzonderlijk om tafel om te bespreken hoe er zo duurzaam mogelijk samengewerkt kon worden en welke innovaties mogelijk als maatregel toegepast zouden kunnen worden.

Met die insteek ging Sigrid Mulders, adviseur duurzaam beton bij Dura Vermeer, samen met Lilith van Assem, programmacoördinator duurzaamheid bij J.P. van Eesteren, ook naar Lammers Beton. Mulders: “We willen door te doen laten zien aan de wereld wat er allemaal mogelijk is op het gebied van beton. Daarom zetten we in op één maatregel per leverancier. Maar tijdens het gesprek met Lammers bleek al heel snel dat er enorm veel commitment was voor verduurzaming. Het ging al snel van één naar twee maatregelen, en zelfs naar optimalisaties binnen het reguliere productieproces. Dat gebeurt niet vaak!”

Pilots in de liftuitloop

De twee pilots met Lammers Beton worden op de bovenste verdieping van RottaNova gerealiseerd. “Met de eerste pilot gebruiken we geopolymeerbeton voor de prefab wanden van de liftuitloop boven op het gebouw”, legt Dion van den Dungen, verantwoordelijk voor verduurzaming bij Lammers Beton. “In dit beton wordt geen portlandcement verwerkt, het bestanddeel dat het meest bijdraagt aan de CO2-uitstoot. Door een alkalische activator toe te voegen, ontstaat een chemische reactie waardoor het beton uithardt. Dat vraagt om een heel ander productieproces dan reguliere betonsoorten én om andere veiligheidsmaatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen voor onze mensen. Hiermee kunnen we een CO2-reductie van 45% realiseren ten opzichte van traditionele betonsoorten.”

Voor de liftdakplaat wordt eveneens een innovatie toegepast. Van den Dungen: “De plaat boven op de geopolymeer-wanden wilden we zo dicht mogelijk bij nul CO2-uitstoot brengen. Daarom hebben we biochar aan het element toegevoegd. Biochar is een pure vorm van koolstof die ontstaat bij pyrolyse, een proces waarbij biomassa sterk wordt verhit zonder dat er zuurstof bij komt. Door deze stof toe te voegen aan het beton wordt CO2 juist opgeslagen. Zo konden we een prefab element maken met een netto uitstoot van 19 kg CO2 – een reductie van zo’n 90% vergeleken met een standaard element!”

“Wat nog opmerkelijk is, is dat we hier biochar toepassen in een horizontaal element”, voegt Mulders toe. “De meeste toepassingen tot nu toe waren vooral in verticale elementen. Daardoor krijg je een heel ander krachtenspel, wat ook goed is voor het vertrouwen in het product.”

Ook reductie in productie

Het commitment voor verduurzaming van de bouwcombinatie en Lammers leidde ook naar vergaande optimalisatie van bestaande productieprocessen voor de prefab wanden en balkons van RottaNova. “Het mengsel dat we standaard gebruikten, voldoet al aan de normen van het Betonakkoord”, vertelt Van den Dungen. “Maar we zagen mogelijkheden om een verdere reductie te realiseren, door het klinkergehalte en het cementgehalte te optimaliseren. Om dat te kunnen doen, moesten we ook het productieproces aanpassen en bijvoorbeeld het beton in de mallen met thermodekens afdekken en verwarmen waar nodig. Zo konden we precies op de grens gaan zitten voor een eendaagse stort. Hiermee realiseren we een CO2-reductie van 17%.”

“Dat is echt heel knap”, zegt Mulders. “We zien nog vaak dat bedrijven mee willen werken aan een pilot voor eenmalig een goed resultaat, om vervolgens toch weer over te gaan naar de orde van de dag voor de productie. Wat Lammers heeft gedaan, is verduurzaming binnen een regulier productieproces – met een geweldig resultaat. Dit soort stappen moeten we maken om echte verduurzaming te realiseren binnen de bouwwereld.”

Grenzen oprekken

De twee pilots en de optimalisatie binnen het productieproces laten zien hoeveel er mogelijk is als partijen de handen ineenslaan. “Voor RottaNova gingen we met de bouwcombinatie de grenzen van ons kunnen verder oprekken”, zegt Van den Dungen. “Duurzaamheid wordt sowieso breed gedragen binnen ons bedrijf. Zo heeft onze directie een opleiding betontechnologie gevolgd, om inzicht te hebben in de uitdagingen die dat met zich meebrengt.”

“Vanaf dag één is er heel veel enthousiasme voor verduurzaming, binnen de bouwcombinatie én bij alle partners”, zegt Mulders. “We zijn een coalitie van mensen die wíllen. We delen kennis met elkaar; ideeën en pilots die nu niet van de grond komen, lukken een volgende keer misschien wel. Zo kom je steeds een stap verder. ”

Verduurzaming versnellen

Zulke vruchtbare vormen van samenwerking zijn hard nodig, want de ontwikkelingen op verduurzamingsgebied gaan snel. Mulders: “Er zijn heel veel goede ideeën om de CO2-uitstoot van beton te reduceren. Het toepassen van biochar is een ervan, net als het gebruik van CEM III/B, een betonmengsel met een heel laag klinkergehalte. Om deze innovaties structureel toe te kunnen passen, zullen betonleveranciers wel hun productieprocessen moeten aanpassen. De verwachting is dat wie dat niet kan of wil, waarschijnlijk helaas zal afvallen. Als je als leverancier niet aan het verduurzamen bent, verlies je je right to play.” Van den Dungen is het met haar eens: “Sinds een of twee jaar zien we dat CO2-impact centraal staat vanaf het begintraject. Vroeger werd vooral op prijs ingekocht. Het verschuift langzaam, maar wij zijn er al klaar voor.”

Zowel opdrachtgevers als bouwers en leveranciers kunnen een rol spelen bij het versnellen van dat proces, benadrukt Mulders. “Leveranciers zeggen vaak dat verduurzamingsopties niet worden gevraagd, opdrachtgevers klagen dat ze niet worden aangeboden. Een project als RottaNova laat zien: als bouwcombinatie en leveranciers elkaar uitdagen, kan er heel veel. Duurzaamheid moet daarom standaard onderdeel worden van het bouwproces. Samen krijgen we het vliegwiel veel beter in beweging.”

Fotografie: Jeroen Dietz