Koken met wat er in de groentela ligt: wat circulair samenwerken vraagt van de keten

Op 26 maart gaven we samen met onze partners en gemeente Haarlemmermeer het startsein voor de circulaire fietsbrug in Abbenes. Een bestaande brug die al meerdere bestemmingen heeft gehad krijgt daar een nieuw leven als fietsverbinding over de A4. Een mooi en tastbaar voorbeeld van circulair werken in de praktijk.

Bestaande infrastructuur hergebruiken dus. Het klinkt simpel, maar wat vraagt dat eigenlijk van alle partijen? En hoe brengen we dit naar een nieuwe standaard? Hierover gingen gemeente Haarlemmermeer, Haskoning, ipv Delft, VicObdam Staalbouw en Dura Vermeer samen in gesprek.

Nieuw vertrekpunt

Wie een nieuwe brug ontwerpt, begint doorgaans met een leeg vel. Vorm, functie en constructie worden stap voor stap opgebouwd. Bij hergebruik werkt het fundamenteel anders. Het vertrekpunt is niet een idee op papier, maar een bestaand object of bestaande elementen.

In dit geval een bestaande brug, die de spelregels bepaalt. De afmetingen liggen grotendeels vast, het materiaal heeft een geschiedenis en de constructie is ooit ontworpen voor een andere plek en functie. Dat vraagt om een andere manier van denken. Zoals een van de betrokkenen het treffend verwoordde: het is “koken met wat er in de groentela ligt”.

Die metafoor raakt de kern. Je werkt niet toe naar een ideaalbeeld, maar zoekt naar de best mogelijke oplossing met wat er al ligt. Soms past dat verrassend goed. Vaak ook niet, en dan begint het echte werk pas.

Ontwerpen als puzzel

Hergebruik maakt van ontwerpen een puzzel. Waar bij nieuwbouw optimalisatie centraal staat, draait het hier om afwegingen. Wat behouden we? Wat passen we aan? En hoe doen we dat zo efficiënt mogelijk, zonder de veiligheid of levensduur in gevaar te brengen? Het betekent dus analyseren, rekenen, versterken en soms ook accepteren dat niet alles maakbaar is zoals je gewend bent.Een brug kan bijvoorbeeld in de praktijk net anders blijken dan op papier – iets korter, of licht vervormd – met directe gevolgen voor ontwerp en uitvoering. Het proces wordt daarmee minder lineair en vraagt om meer onderzoek en iteratie.

Starten vanuit een kans

Juist die onzekerheid maakt samenwerking in de keten essentieel. Waar traditionele projecten vaak strak zijn afgebakend, ontstaat hier een dynamischer proces. Ontwerp, uitvoering en opdrachtgever trekken intensiever samen op om tot oplossingen te komen.

Dat begint bij de opdrachtgever, die ruimte moet geven om anders te werken. Niet starten vanuit een volledig dichtgetimmerde uitvraag, maar vanuit een kans: ‘We hebben een brug, kunnen we daar iets van maken?’ Die verschuiving lijkt klein, maar heeft grote gevolgen voor het proces.

Het vraagt namelijk ook iets van de rest van de keten. Ontwerpers moeten omgaan met beperkingen en bouwbedrijven moeten anticiperen op afwijkingen en onzekerheden. En alle partijen moeten bereid zijn om samen te zoeken, in plaats van individueel te optimaliseren. Intrinsieke motivatie speelt hierbij een belangrijke rol. Partijen die geloven in de waarde van hergebruik, zijn eerder bereid om die extra stap te zetten. Het brengt gedeelde trots met zich mee, wat bijdraagt aan een goede samenwerking.

De waarde van het 'oude’

Hergebruik levert iets op wat in traditionele projecten vaak ontbreekt: betekenis. Een bestaande brug heeft een geschiedenis en krijgt een nieuw verhaal. Dat maakt het niet alleen een technisch object, maar ook iets waar mensen zich toe kunnen verhouden.Daarnaast is de impact concreet. Minder nieuw materiaal, een lagere milieubelasting en het verlengen van de levensduur. In een tijd waarin grondstoffen schaars zijn en de druk op de leefomgeving toeneemt, is dat geen bijzaak, maar noodzaak.

Nieuwe standaard

Hoe nu verder? Als hergebruik breder toegepast gaat worden, vraagt dat om een volgende stap. Van incidentele projecten naar een meer gestandaardiseerde aanpak. Denk aan het eerder in kaart brengen van beschikbare objecten, het ontwikkelen van draaiboeken voor analyse en ontwerp en het beter afstemmen van vraag en aanbod. Initiatieven zoals de Bruggenbank laten zien dat daar al stappen in worden gezet, maar ook dat er nog veel te winnen is.

Bouwhubs

Ook praktische randvoorwaarden spelen een rol. Opslag en logistiek blijken cruciaal: een brug komt zelden precies op het juiste moment vrij op de juiste plek. Het organiseren van tijdelijke opslag en het delen van faciliteiten binnen de keten kan daarin het verschil maken. Een goed voorbeeld hiervan zijn de circulaire bouwhubs die Dura Vermeer op steeds meer plekken realiseert.

Gewoon beginnen

Misschien wel de belangrijkste les is verrassend eenvoudig: begin. Niet wachten tot alles zeker is, maar het gewoon doen en ervan leren. Elk project levert nieuwe inzichten op die het volgende makkelijker maken.

De brug in Abbenes laat zien dat het kan. De uitdaging ligt nu in het opschalen ervan. Niet als uitzondering, maar als vanzelfsprekend onderdeel van hoe we in Nederland met onze infrastructuur omgaan: duurzaam en toekomstbestendig.