Digitaal bouwen als spin in het web van het bouwproces: ‘Wij vormen de basis van alle werkzaamheden’
Digitaal bouwen is al lang geen hulpmiddel meer, maar een verankerde werkwijze. Het maakt projecten voorspelbaar, efficiënter en duurzamer. Regisseur technologie en innovatie Dion de Jong en bouwkundig modelleur en coördinator digitaal bouwen Asya Aytac vertellen over het belang en de kansen van digitaal bouwen. Een gesprek dat niet alleen over software gaat, maar vooral over samenwerking, communicatie en het slim benutten van data. “Onze modellen vormen de gezamenlijke basis van alle werkzaamheden.”
“Digitaal bouwen is in de kern een communicatiemiddel,” begint Asya. “Met BIM maken we een 3D-model waarin alle informatie samenkomt. Dat model voedt iedereen binnen een project: van opdrachtgever en leveranciers tot calculators, werkvoorbereiders en uitvoerders.” Dion herkent dat beeld: “Wij zijn als digitale bouwers de spin in het web van het bouwproces. Alles komt samen in het model.” Die centrale rol is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Asya ziet dat ook terug in haar eigen ontwikkeling. “Na mijn afstuderen ben ik gestart als modelleur. Daardoor heb ik het werken met 3D-modellen echt van binnenuit leren kennen. Inmiddels schuif ik steeds meer richting de rol van coördinator digitaal bouwen. Ik spring nog inhoudelijk bij waar nodig, maar mijn focus ligt vooral op het verbinden van modellen, informatie en samenwerking.”
Van 2D naar informatiemodellen
Waar een 2D-tekening vooral laat zien hoe iets eruitziet, vertelt een BIM-model volgens Asya een veel completer verhaal. “Een tekening toont de vorm, maar niet de samenhang, de gemaakte keuzes of de gevolgen daarvan voor andere disciplines. Veel informatie zit dan nog in hoofden of losse bestanden. In een informatiemodel komt alles samen.” Juist omdat Asya zelf uit de modelleerhoek komt en nu steeds meer vanuit coördinatie kijkt, ligt haar focus op de vertaalslag tussen disciplines. “Welke informatie heeft wie nodig, en hoe zorgen we dat die informatie ook echt bruikbaar is? Dat vraagt om goede afspraken, maar levert uiteindelijk veel efficiëntie op.”
Dion vult aan: “De modellen die we vandaag maken zijn geen visuele hulpmiddelen meer, maar complete databases. Ze bevatten geometrie, constructieve eigenschappen, hoeveelheden, kosten en levensduur. Dat maakt ze de basis van ons hele bouwproces.” Als het model goed is ingericht, werkt iedereen vanuit dezelfde bron. Dat verkleint de kans op misinterpretaties, vermindert faalkosten en zorgt ervoor dat disciplines elkaar beter begrijpen. “Voor mij zit daar de ware kracht van digitaal bouwen,” besluit Asya. “Het verbindt mensen, processen en informatie.”
Visualisatie
De kracht van digitaal bouwen zit voor Asya sterk in visualisatie. “Waar je vroeger een 2D-tekening in je hoofd moest vertalen, loop je nu als het ware door een gebouw heen. Je ziet sneller hoe ruimtes werken en waar knelpunten zitten.” Dion somt op: “We gebruiken digitaal bouwen om processen te coördineren, risico’s te signaleren, data te delen, faalkosten te reduceren en planningen te optimaliseren. Aan de hand van het 3D-model bouwen we een project in de ontwerp- en voorbereidingsfase volledig digitaal op, zodat bouwfouten tijdens de uitvoering kunnen worden voorkomen. Dat is de kern van digitaal bouwen.”
Data als verbindende factor
Digitaal bouwen vraagt om goede dataverrijking. Dat lukt alleen als communicatie en transparantie centraal staan binnen de gehele sector. “We zijn in hoge mate afhankelijk van de informatie die we ontvangen van opdrachtgevers en partners,” vertelt Dion. “Hoe completer en beter gestructureerd die gegevens zijn, hoe slimmer en efficiënter wij ermee kunnen werken.”
Digitaal bouwen vraagt om goede dataverrijking. Dat lukt alleen als communicatie en transparantie centraal staan binnen de gehele sector.
“We gebruiken digitaal bouwen om processen te coördineren, risico’s te signaleren, data te delen, faalkosten te reduceren en planningen te optimaliseren.
In Nederland zijn er duidelijke standaarden voor het uniform aanleveren van data, en die bieden een sterke basis. Tegelijkertijd verschilt het digitale volwassenheidsniveau binnen de keten nog. “Niet iedereen is zich al even bewust van de impact van gestructureerde data,” legt de regisseur uit. “Juist door samen aandacht te hebben voor de juiste informatie op het juiste moment, voorkomen we verlies, misinterpretatie en onnodig extra werk. Zo maken we elkaar sterker in het digitale bouwproces.”
Kansen in de praktijk
Die ontwikkeling vindt niet alleen plaats in samenwerking met partners, maar ook intern heeft Dura Vermeer de afgelopen jaren grote stappen gezet. Veel dataverrijking komt inmiddels rechtstreeks vanuit de modelleurs zelf. Asya: “Als ik een wand modelleer, voeg ik direct informatie toe, zoals isolatiewaarden en kosten. Door die gegevens te combineren met data van bijvoorbeeld installateurs, ontstaat al vroeg inzicht in risico’s en kansen. Zie je bijvoorbeeld een leiding door een brandwerende wand lopen, dan weet je meteen dat er maatregelen nodig zijn.”
Volgens Dion snijdt het mes van digitaal bouwen daarbij aan alle kanten. “Waar de werkvoorbereiding voorheen elk detail op de plattegrond moest controleren, kunnen we nu met één klik betrouwbare hoeveelheden uit het model halen. Die informatie is direct bruikbaar voor planning, inkoop en uitvoering.” Ook logistieke vraagstukken worden steeds vaker vooraf digitaal uitgewerkt. “Denk aan draaicirkels van kranen of de volgorde waarin materialen op de bouwplaats nodig zijn. Dat is essentieel, zeker nu bouwplaatsen steeds compacter worden.”
Ook duurzaamheidsdoelstellingen zijn steeds beter te vertalen naar het model. Dion: “Data is de sleutel om grip te krijgen op CO₂- en afvalreductie. We kunnen per object zien waar kansen liggen en de MPG-score continu toetsen, zodat duurzaamheid vanaf het ontwerp is ingebouwd en niet pas achteraf wordt gecontroleerd.” Digitaal bouwen biedt volgens Dion bovendien waarde ná oplevering. “Het 3D-model blijft leven. Opdrachtgevers krijgen inzicht in onderhoud, levensduur en kosten van onderdelen. Met één druk op de knop zien ze welke specificaties horen bij een te vervangen element en welke leverancier daarbij betrokken is.”
Leren en ontwikkeling
De centrale positie van het BIM-model maakt het bouwproces volgens Asya inzichtelijker en beheersbaarder. “Als modelleur en coördinator sta je midden in het project. Je ziet hoe keuzes in ontwerp direct doorwerken in planning, kosten en uitvoering, en ontwikkelt zo inzicht in het totale bouwproces.” Het op één lijn brengen van werkwijzen blijft een belangrijke uitdaging. “Tijdens mijn opleiding was werken met BIM de standaard,” vertelt Asya. “In de praktijk merk je dat mensen soms al jaren op een andere manier werken. Verandering is dan niet vanzelfsprekend. Dat is ook begrijpelijk. Juist daarom vind ik het belangrijk om het gesprek te blijven voeren en samen te kijken wat digitaal bouwen kan opleveren, in plaats van het als iets ‘extra’s’ te benaderen.”
Dion zet hier actief op in met gezamenlijke kick-offs waar het gesprek over de werkafspraken in het BIM-uitvoeringsplan centraal staat. “Daarin leggen we vast hoe we modelleren en welke informatie in het model wordt opgenomen. Die investering aan de voorkant betaalt zich later altijd terug.”
Werkwijze en toekomst
Voor Asya en Dion is duidelijk: digitaal bouwen is geen tool, maar een werkwijze. “Het 3D-model speelt de hoofdrol in onze projectteams,” zegt Dion. De ontwikkelingen gaan snel. Er wordt geëxperimenteerd met innovatieve toepassingen op de bouwplaats en met digitale platforms die de uitvoering koppelen aan het 3D-model. “Zo maken we het werk nauwkeuriger, efficiënter en beter beheersbaar.”
Asya kijkt vooruit: “Ik geloof dat wanneer je de meerwaarde zichtbaar maakt en blijft aansluiten bij de praktijk, digitaal bouwen niet voelt als verandering om te veranderen, maar als een logisch hulpmiddel om samen slimmer te werken. Uiteindelijk helpt het ons niet alleen om projecten efficiënter te realiseren, maar ook om samenwerking te verbeteren, risico’s te verkleinen en kwaliteit te borgen. Het maakt keuzes inzichtelijk en zorgt voor een betere overdracht binnen én na het project. Bouwen blijft mensenwerk. Digitalisatie en AI ondersteunen ons, maar vervangen ons niet. De tekeningen belanden nog steeds op de bouwplaats. Ons werk verandert alleen. Ten goede.”