Sociale duurzaamheid zou wat Elisabeth Boersma, directeur-bestuurder bij het NRP (Nationaal Renovatie Platform) en Anneke Verhagen, programmamanager sociale duurzaamheid bij Dura Vermeer Bouw en Vastgoed, betreft een standaard uitgangspunt moeten zijn binnen renovaties en gebiedsontwikkelingen in binnenstedelijk gebied. “De bouw- en vastgoedsector draait allang niet meer alleen om het toevoegen van stenen. We kunnen én moeten een maatschappelijke bijdrage leveren.”
“De urgentie om de focus te leggen op sociale duurzaamheid is groot”, trapt Elisabeth Boersma het gesprek af. De enorme verduurzamingsopgave valt, met name in de wederopbouwwijken, samen met hardnekkige sociaaleconomische uitdagingen. De vraag die voor kennisnetwerk NRP centraal staat is dan ook: hoe maak je verduurzaming dienend aan de mensen die er wonen? Haar motivatie is intrinsiek: “Als bouw- en vastgoedsector kunnen we buurten en levens mooier maken als we ons verdiepen in de gebouwde omgeving en haar bewoners, de sociale netwerken. Dat is toch een kans die we niet kunnen laten liggen?” Maar ook de komst van de Omgevingswet speelt een grote rol, geeft ze toe: “Het wordt min of meer verplicht je écht te verdiepen in een gebied. Eindelijk, want partijen komen nog vaak een wijk of gebied in om even te vertellen wat er allemaal moet gebeuren. Dat draait hopelijk naar een houding waarin je je dienst mág aanbieden in een bepaald gebied of wijk.”
Ook programmamanager sociale impact Anneke Verhagen ziet noodzaak voor de sector om sociale duurzaamheid als standaard te omarmen. Binnen Dura Vermeer ontwikkelde Verhagen daarom de visie Sociaal Positief om het thema concreet en toepasbaar te maken binnen de organisatie. “We zitten volop in de ontwikkeling van nieuwe socialere werkwijzen met als doel een buurt niet alleen fysiek, maar ook sociaal sterker achter te laten.” En dat begint allemaal bij het centraal stellen van de mens, legt Verhagen uit. “Je kan alleen dienend zijn aan de opgaven in de wijk als je weet wat er speelt.” Een transitie waarin de sector nog wel een helpende hand kan gebruiken volgens Boersma: “We leren mensen vanuit een bredere scope te kijken naar bestaande buurten. Hierdoor kunnen ze keuzes maken die naast bijvoorbeeld gevelherstel nóg meer impact hebben.”
Integraliteit
Het uiteindelijke doel is het vinden van de zogenoemde sweet spot door opgaven met elkaar te verbinden, vertelt Verhagen. Van verduurzaming en achterstallig onderhoud tot eenzaamheid, mobiliteit en sociale veiligheid. “Als je de complexiteit van de verschillende opgaven in een gebied integraal benadert, kom je tot oplossingen die meer impact maken en buurten sociaal sterker.” Bijvoorbeeld door niet alleen te renoveren, maar ook een woonzorgfunctie toe te voegen in een gebouw, zodat bewoners langer in hun buurt kunnen wonen. Of door het maken van slimme ontwerpkeuzes zoals kleine zitelementen bij de entree van de woning, het aanpassen van de openbare ruimte of door bewoners onderdeel te maken van het bouwproces. Verhagen: “Er zijn veel knoppen waar we aan kunnen draaien om de opgaven met elkaar te verbinden en onze impact te vergroten.”
Elisabeth Boersma, directeur-bestuurder NRP:
"De urgentie om de focus te leggen op sociale duurzaamheid is groot."
Anneke Verhagen, programmamanager sociale duurzaamheid:
“We zitten volop in de ontwikkeling van nieuwe socialere werkwijzen met als doel een buurt niet alleen fysiek, maar ook sociaal sterker achter te laten.”
Sociaal positief
Binnen Dura Vermeer zijn die ‘knoppen’ het afgelopen jaar dus geland in de visie ‘Sociaal Positief’. “Als je onze pijlers gezond leven, sociale veiligheid en verbinding voor ogen houdt, heb je binnen je project een sociaal positief resultaat”, vertelt Verhagen enthousiast. Zo kunnen ontwerpkeuzes of de inrichting van de bouwplaats ontmoeting of beweging stimuleren. En kan door bewust na te denken over zichtlijnen en verlichting, het gevoel van sociale veiligheid worden vergroot. Als het gaat over de pijler ‘verbinding’ kan een simpel bankje dat is geïntegreerd in het ontwerp bij de voordeur al verschil maken. “Of een fijne entree waar je even blijft hangen om te kletsen met je buren.” Kleine ingrepen, met een grote impact op de sociale cohesie in een wijk of op veelvoorkomende sociale problematiek als eenzaamheid.
Maar het begint allemaal bij de bewoners, herhaalt Boersma. “Wij kunnen het op papier mooi bedenken, maar alleen vanuit het perspectief van de bewoner maken we echt impact. Werk met de bewoners zoals jij zou willen dat er in jouw buurt met bewoners gewerkt zou worden.”
Coalities
Met nadruk op ‘we’, want volgens Boersma zijn er brede coalities nodig van partijen die langjarig samenwerken in een gebied om sociale duurzaamheid te creëren. Van corporaties, gemeenten en ontwikkelaars tot stedenbouwers, zorgverleners, ingenieurs en productleveranciers. “Er is een breed scala van partijen die in hetzelfde gebied naar dezelfde opgaven kijken. Vanuit gedeeld verlangen moeten we samen in beweging komen.” Een transitie waar Dura Vermeer graag het voortouw in neemt, Verhagen: “Wij willen als gebiedspartner aan de voorkant van projecten aan tafel zitten, zodat we zo vroeg mogelijk kennis kunnen maken met de opgaven en de beste oplossingen kunnen bieden.” Boersma knikt: “Het is een must voor corporaties om bouwers aan de voorkant te betrekken. Sociale duurzaamheid kun je niet ergens halverwege je project nog ‘even doen’.”
Wat levert het op?
En het prijskaartje? Verhagen: “Ontwerpen vanuit een sociaal perspectief is niet per se duurder, het zit vooral in het slim stapelen van opgaven en kansen.” En daarbij zit de ‘waarde’ ook in keiharde euro’s. Echter op lange(re) termijn, voegt Boersma toe: “Iedereen, inclusief wij, is bezig met het meetbaar maken van sociale impact in de vorm van financiële resultaten in het hier en nu, maar het verhogen van leefkwaliteit is niet altijd direct te kwantificeren. Sommige waarden laten zich pas zien over 10 jaar. Maar bovenal weten we van heel veel dingen met ons boerenverstand dat ze goed en gezond zijn voor mensen. We luisteren te weinig naar ons boerenverstand. Bezuinigen op iets omdat het goed in de Excel staat terwijl je weet dat je daarmee over tien jaar een probleem hebt veroorzaakt. Laten we dus beginnen met goede dingen doen, omdat we simpelweg weten dat ze goed zijn voor mensen.” Verhagen glimlacht instemmend: “Deze intrinsieke motivatie is in het DNA van onze organisatie verweven. Ik zie het verspreiden van bewustwording over de impact die wij als sector kunnen maken echt als mijn missie.”
Wanneer de missie geslaagd is? “Als sociale duurzaamheid de start en standaard is binnen de bouw- en vastgoedsector”, zegt het duo in koor. “En als bewoners na ons vertrek uit een gebied op zo’n manier wonen dat we een bijdrage hebben mogen leveren aan hun welzijn.” Maar daar is nog wel wat ‘missiewerk’ voor nodig, stelt Boersma. Zowel op het gebied van bewustwording en procesvorming als in de uitvraag: “Als in een tender niet wordt gevraagd naar sociale duurzaamheid, pakt een minder gemotiveerde bouwer dit waarschijnlijk ook niet op. Zorg dat het moet.”